Hoa Dã quỳ.

>> Gió dã quỳ -Thơ Văn Công Hùng

Quỷ Cốc Tử - Dã quỳ (hay còn có các tên khác là Cúc quỳ, Sơn quỳ, Quỳ dại, Hướng dương dại, Hướng dương Mexico, Cúc Nitobe) là một loài thực vật trong họ Cúc, hiện nay phân bổ rộng khắp trong các khu vực cận nhiệt đới và nhiệt đới.

Phụ thuộc vào khu vực, nó có thể là cây một năm hay cây lâu năm, dạng cây bụi cao tới 2–3 m với thân cây mọc thẳng và đôi khi hóa gỗ. Hoa màu vàng cam.

Tại Việt Nam, dã quỳ đã được người Pháp đưa vào các đồn điền ở Lâm Đồng. Nó được trồng khi đó để làm phân xanh cho các vườn cà phê, cao su.

Thân dã quỳ chứa nhiều chất P, Ca, Mg nên làm phân hữu cơ khá tốt.

Nhờ hạt dễ phát tán, cây dễ trồng nhờ giâm cành nên loài cây này dần dà chiếm lĩnh các nơi hoang dại ở khắp Tây nguyên.

Tên dã quỳ xuất hiện trên văn chương từ thập niên 1970, trước đó người ta gọi nó là sơn quỳ.

Dã quỳ cũng đã được sử dụng làm biểu tượng chính cho lễ hội hoa Đà Lạt tháng 12/2005.

Ở Việt Nam, dã quỳ thường ra hoa vào mùa đông, vàng rực cả triền đồi và thảo nguyên.

Loài cây này có thể coi như là một loài cây báo hiệu cho sự xuất hiện của mùa khô, khi hoa dã quỳ nở có nghĩa là mùa khô đã đến rất gần.

Theo blog Mai Thanh Hải

Read more »

Gió dã quỳ -Thơ Văn Công Hùng

Như nỗi buồn lang thang vào bóng tối

em thổi thảo nguyên về những phía quỳ vàng

mây thổn thức bên mặt trời phố núi

cơn mơ mùa dằng dặc cao nguyên

Từng cơn gió hoang đường như ngựa vía

nhuộm bazan lãng đãng sắc màu

ngờm ngợp nắng trong ào ào gió thổi

tóc mây nào em gửi cho đêm

Và một dòng sông ám ảnh cõi vô hình

miền xa khuất trôi nhanh về xa lạ

và em vẫn một mình, như lá

thuở địa đàng thanh thản trái cấm rơi

Gió dã quỳ hoang dại tuổi thơ tôi

thổi thăm thẳm xa xưa miền cổ tích

miên man cao nguyên xanh màu u tịch

sắc vàng nào lưu luyến cỏ bazan...

                           Pleiku 2001

Read more »

Á tế á ca - Phan Bội Châu

NAM HẢI BÔ THẦN CA - (Từ Nhật Bản kí hồi Thống sứ phủ) - (1906)

Á Tế Á[1] năm châu là bậc nhất,

Người nhiều hơn mà đất cũng rộng hơn.

Cuộc đời mở hội doanh hoàn,

Anh hùng bốn bể giang san một nhà.

Gẫm từ thuở Âu La[2] tìm đất,

Vượt Chi Na qua Nhật đến Triều Tiên.

Xiêm La, Ấn Độ gần liền,

Cao Miên, Đại Việt thông miền Ai Lao.

Thịt một miếng trăm dao xâu xé,

Chiếc kim âu chẳng mẻ cũng khôn lành.

Tôi con Pháp, tớ thầy Anh,

Nín hơi Đại Đức, nép mình cường Nga.

Gương Ấn Độ còn xa đâu đó,

Chẳng máu đào, nhưng cũng họ da vàng

Mênh mông một dải Đông Dương,

Nước non quanh quất trông càng thêm đau.

Cờ tự lập đứng đầu phất trước,

Nhật Bản kia vốn nước đồng văn,

Thái Đông nổi hiệu duy tân,

Nhật Hoàng là đấng anh quân ai bì?

Dòng Thần Vũ riêng về một họ,

Vùng Phù Tang soi tỏ góc trời,

Kể đời trăm hai mươi hai,

Năm hai nghìn lẻ năm mươi có thừa[3].

Sẵn cơ hội trời đưa lại đó,

Chốn kinh thành Thần Hộ[4] mới dời sang.

Dẹp Mạc Phủ, bỏ phiên bang,

Đổi dòng chính sóc, thay đường y quan.

Khắp trong nước dân đoàn xã hội,

Nhà học đường đã ngoại ba muôn.

Việc kĩ nghệ, việc bán buôn,

Nơi lò hấp bát, nơi khuôn đúc đồng.

Chè, lụa, tơ, gai, bông, nhung, vũ,

Mọi đồ sơn, vân mẫu, pha lê.

Dao với quạt, tán với xe,

Đủ mùi hải lục, hợp nghề nông thương.

Bốn lăm triệu kể lương dân số,

Các sắc quân ước độ triệu người.

Chu vi mặt đất rộng dài,

Tính vuông Pháp lí bốn mươi vạn thừa.

Bốn mốt huyện năm xưa mới đổi,

Đầu Nại Xuyên mà cuối Lộc Nhi.

Đông Kinh ba phủ cận kì,

Ngoài thì Đại Bản, trong thì kinh đô.

Tỉnh Bắc Hải dư đồ quanh bể,

Huyện Xung Thằng chưa kể đất Lưu Cầu[5].

Gò Đối Mã bốn bể sâu,

Nghiêm Đồng đặt súng, Trúc Phu đỗ tàu.

Nhà dây thép đâu đâu cũng đặt,

Truyền thông thương khắp mặt ngoại dương.

Kìa thiết lộ, nọ ngân hàng,

Đăng đàn, báo quán, ngổn ngang phụ đầu[6].

Cuộc biến pháp năm đầu Minh Trị,

Ba mươi năm dân trí mở mang,

Chữ Hán tự, chữ Tây dương,

Mọi bài diễn thuyết, các phường chuyên môn.

Đất Đại Bản mở đồn đúc súng,

Xưởng Đông Kinh riêng cũng một toà.

Trường Kì thuyền cục mấy nhà,

Dã Tân, Tu Hạ ấy là hải quân.

Tàu với súng trăm phần chấn chỉnh,

Lại ngư lôi bác đĩnh[7] ai tày.

Quan quân luyện tập đêm ngày,

Mọi nghề so với Thái Tây kém gì.

Đội mã bộ, lục sư các trấn.

Từ Hà Di đến tận Tát Ma.

Tám đạo rộng, bốn gò xa,

Phú Sơn cao ngất, Tì Bà trong veo[8].

Tướng, tá, uý, cũng theo Tây lệ,

Đủ vương binh, pháo vệ chỉnh tề,

Đồng bào nghĩa khí gớm ghê,

Cái thù nô lệ, ắt thề giả xong.

Năm Giáp Ngọ[9] đùng đùng sóng gió,

Vượt quân sang thẳng trỏ Đại Hàn.

Quân Lục Áo, tướng Thái Sơn,

Ra tay cho biết cái gan anh hùng.

Đông tam tỉnh[10] thu trong tay áo,

Bọn trắng da ngơ ngáo giật mình,

Cuộc hoà đâu bất thình lình,

Chủ trương này dễ Nga đình vẽ khôn.

Bụng ái quốc ghê hồn Nhật Bản,

Giận xung quan khôn cản nghĩa đồng cừu.

Đã toan trở súng quay tàu,

Y Đằng[11] can khéo mưu sâu vãn hồi.

Nhận bồi khoản Bành, Đài nhượng địa,

Trong mười năm rồi sẽ chịu nhau.

Nga kia nước lớn lại giàu,

Bên giường giấc ngáy, dễ hầu chịu yên,

Hàn với Mãn lợi quyền thu sạch[12],

Xe Nhĩ Tân, tàu lạch Sâm Uy[13].

Cõi Đông đương cuộc an nguy,

Có ta, ta phải phù trì chúng ta.

Việc khai hấn chắc là quyết liệt,

Đất Á Đông thấy huyết phen này.

Giáp Thìn trong tháng Chạp tây,

Chiến thư hai nước đợi ngày giao tuy.

Trận thứ nhất Cao Li lừng tiếng,

Khắp toàn cầu muôn miệng đều khen.

Sa trường xung đột mấy phen,

Ngọn cờ Áp Lục, tiếng kèn Liêu Đông.

Châu Lữ Thuận mơ màng khói bạc,

Thành Phụng Thiên ngơ ngác non xanh.

Hải quân một trận tan tành,

Thái Hoa cắt núi, Đông Thanh xẻ đường.

Sức hùng vũ ai đương lại được,

May điều đình có nước Hoa Kì.

Khéo điều hoà cuộc giải vi,

Nếu không Bỉ Đắc[14] còn đâu là đời.

Hội vạn quốc diễn bài thương nghị,

Chấu mới voi chuyện cũng nực cười.

Xem trong hoà khoản mười hai,

Bề nào Nga cũng chịu lui trăm phần.

Cuộc tang hải khuất thân từng lúc,

Áng liệt cường nay cũng chen vai.

Khen thay Nhật Bản anh tài,

Từ nay danh dự còn dài về sau.

Ngồi mà nghĩ thêm sầu lại tủi,

Nước Nam mình gặp buổi truân chuyên.

Dã man quen thói ngu hèn,

Cũng như Minh Trị dĩ tiền khác đâu.

Từ giống khác mượn màu bảo hộ,

Mưu hùm tinh, lừa lũ voi già.

Non sông thẹn với nước nhà,

Vua là tượng gỗ, dân là thân trâu.

Việc dây thép, việc tàu, việc pháo,

Việc luyện binh, việc giáo học trường,

Việc công nghệ, việc nông thương,

Việc khai mỏ khoáng, việc đường hoả xa.

Giữ các việc chẳng qua người nước,

Kẻ chức bồi, người tước culi.

Thông ngôn kí lục chi chi,

Mãn đời lính tập, trọn vì quan sang.

Các thức thuế các làng thêm mãi,

Hết đinh điền rồi lại trâu bò.

Thuế chó cũi, thuế lợn bò,

Thuế diêm, thuế tửu, thuế đò, thuế xe.

Thuế các chợ, thuế trà, thuế thuốc,

Thuế môn bài, thuế nước, thuế đèn.

Thuế nhà cửa, thuế chùa chiền,

Thuế rừng tre gỗ, thuế thuyền bán buôn.

Thuế gò, thuế bãi, thuế cồn,

Thuế người chức sắc, thuế con hát đàn.

Thuế dầu mật, thuế đàn đĩ thoã,

Thuế gạo rau, thuế lúa, thuế bông.

Thuế tơ, thuế sắt, thuế đồng,

Thuế chim, thuế cá, khắp trong lưỡng kì.

Các thức thuế kể chi cho xiết,

Thuế xia kia mới thật lạ lùng,

Làm cho thập thất cửu không,

Làm cho xơ xác, khốn cùng chưa thôi.

Lại nghe nỗi Lào Cai, Yên Bái[15],

So muôn người như giải lũ tù.

Ăn cho ngày độ vài xu,

Việc làm gian khổ, công phu lạ lùng.

Độc thay phong chướng nghìn trùng,

Nước sâu quẳng xác, hang cùng chất xương.

Nỗi diệt giống bề lo bề sợ,

Người giống ta biết có còn không?

Nói ra sởn gáy động lòng,

Cha con khóc lóc, vợ chồng thở than.

Cũng có lúc bầm gan tím ruột,

Vạch trời kêu mà tuốt gươm ra.

Cũng xương cũng thịt cũng da

Cùng hòn máu đỏ, giống nhà Lạc Long.

Thế mà chịu trong vòng trói buộc,

Bốn mươi năm nhơ nhuốc lầm than.

Thương ôi! Bách Việt giang san,

Văn minh đã sẵn, khôn ngoan có thừa.

Hồn mê mẩn tỉnh chưa, chưa tỉnh?

Anh em ta phải tính nhường sao.

Đôi bên, bên nọ, bên cừu,

Họ khôn phải học, cừu sâu phải đền.

Việc tân học phải đem dựng nước,

Hội dân đoàn, cả nước với nhau.

Sự buôn phải lấy làm đầu.

Mọi nghề cũng ghé địa cầu một vai.

Bây giờ kể còn dài chưa hết,

Chữ tự do xin kết bên lòng.

Gương Nhật Bản đất Á Đông,

Giống ta, ta phải soi trông kẻo nhầm.

Bốn mươi triệu đồng tâm nhất đức,

Mãnh hổ kia đem sức với quần dương.

Hiệu cờ nổi chữ tự cường,

Thay bầy nô lệ làm phường văn minh.

Kìa thuở trước như Anh, Pháp, Đức,

Cũng chẳng qua cùng cực tắc thông,

Hoạ may trời có chiều lòng,

Việt Nam dựng lại, phương Đông có mình.

Thân phiêu bạt đã đành vô lại,

Bấy nhiêu năm Thượng Hải, Hoành Tân.

Chinh Nga nhân lúc hoàn quân,

Tủi mình bô bá[16], theo chân khải hoàn.

Bưng chén rượu ân ban hạ tiệp[17],

Gạt hàng châu khép nép quỳ tâu,

Thiên Nam mù mịt ngàn dâu,

Gió Tây như thồi dạ sầu năm canh.

Biết bao nỗi bất bình khôn giải.

Mượn bút hoa mà cải quốc âm,

Thân giàn bao quản cát lầm,

Khuyên ai đúc chữ đồng tâm sau này.

Chú thích:

[1] Á Tế Á: châu Á, phiên âm từ “Asie”.

[2] Âu La Ba: châu Âu, phiên âm từ “Europe”.

[3] Mạc Phủ: thủ lĩnh của chư hầu thường lấn át quyền vua; Phiên Bang: những nước chư hầu nhỏ.

[3] Kể từ khi lập quốc đến nay có 2500 năm lịch sử và trải qua 122 đời vua cùng họ.

[4] Thần Hộ: Kobe

[5] Lưu Cầu: quần đảo Ryukyu ở phía nam Nhật Bản, nay là Okinawa.

[6] Cột đèn bể, nhà bán báo, đầy rẫy ở bến tàu (phụ đầu).

[7] Bác đĩnh: pháo thuyền nhỏ, có đặt súng đại bác.

[8] Phú Sĩ: núi Fuji gần Kyoto; Tì Bà; hồ Biwa gần Kyoto.

[9] Năm 1894. Cả đoạn thơ này nói về việc tranh chấp giữaTrung-Nhật thời đó.

[10] Tức ba tỉnh miền Đông TQ là Phụng Thiên, Cát Lâm, Hắc Long Giang.

[11] Y Đằng tức Ito, thủ tướng Nhật thời đó.

[12] Chỉ Triều Tiên và Mãn Châu bị xâm chiếm.

[13] Đường xe lửa Cáp Nhĩ Tân và bến tàu thuỷ hải Sâm Uy.

[14] Bỉ Đắc: Thành phố Saint Péterbourg, thủ đô Nga. Ý câu này nói Nga có thề mất cả kinh đô.

[15] Chỉ việc làm đường xe lửa Yên Bái-Lào Cai.

[16] bô bá: trốn tránh

[17] hạ tiệp: tiệc tượu vui mừng chiến thắng

Read more »

Nhân ngày 02 tháng 09, đọc lại các bản Tuyên ngôn độc lập

1. Tuyên ngôn Độc lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Ngày 02 tháng 09 năm 1945.

Hỡi đồng bào cả nước,

"Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc".

Lời bất hủ ấy ở trong bản Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 của nước Mỹ. Suy rộng ra, câu ấy có ý nghĩa là: tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do.

Bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Pháp năm 1791 cũng nói: Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi; và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi.

Đó là những lẽ phải không ai chối cãi được.

Thế mà hơn 80 năm nay, bọn thực dân Pháp lợi dụng lá cờ tự do, bình đẳng, bác ái, đến cướp đất nước ta, áp bức đồng bào ta. Hành động của chúng trái hẳn với nhân đạo và chính nghĩa.

Về chính trị, chúng tuyệt đối không cho nhân dân ta một chút tự do dân chủ nào.

Chúng thi hành những luật pháp dã man. Chúng lập ba chế độ khác nhau ở Trung, Nam, Bắc để ngăn cản việc thống nhất nước nhà của ta, để ngăn cản dân tộc ta đoàn kết.

Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học. Chúng thẳng tay chém giết những người yêu nước thương nòi của ta. Chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu.

Chúng ràng buộc dư luận, thi hành chính sách ngu dân.

Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn để làm cho nòi giống ta suy nhược.

Về kinh tế, chúng bóc lột dân ta đến xương tủy, khiến cho dân ta nghèo nàn, thiếu thốn, nước ta xơ xác, tiêu điều. Chúng cướp không ruộng đất, hầm mỏ, nguyên liệu.

Chúng giữ độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng.

Chúng đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lý, làm cho dân ta, nhất là dân cày và dân buôn trở nên bần cùng.

Chúng không cho các nhà tư sản ta ngóc đầu lên. Chúng bóc lột công nhân ta một cách vô cùng tàn nhẫn.

Mùa thu năm 1940, phát xít Nhật đến xâm lăng Đông Dương để mở thêm căn cứ đánh Đồng Minh, thì bọn thực dân Pháp quỳ gối đầu hàng, mở cửa nước ta rước Nhật. Từ đó dân ta chịu hai tầng xiềng xích: Pháp và Nhật. Từ đó dân ta càng cực khổ, nghèo nàn. Kết quả là cuối năm ngoái sang đầu năm nay, từ Quảng Trị đến Bắc kỳ, hơn hai triệu đồng bào ta bị chết đói.

Ngày 9 tháng 3 năm nay, Nhật tước khí giới của quân đội Pháp. Bọn thực dân Pháp hoặc là bỏ chạy, hoặc là đầu hàng. Thế là chẳng những chúng không "bảo hộ" được ta, trái lại, trong 5 năm, chúng đã bán nước ta hai lần cho Nhật.

Trước ngày 9 tháng 3, biết bao lần Việt Minh đã kêu gọi người Pháp liên minh để chống Nhật. Bọn thực dân Pháp đã không đáp ứng lại thẳng tay khủng bố Việt Minh hơn nữa. Thậm chí đến khi thua chạy, chúng còn nhẫn tâm giết nốt số đông tù chính trị ở Yên Bái và Cao Bằng.

Tuy vậy, đối với người Pháp, đồng bào ta vẫn giữ một thái độ khoan hồng và nhân đạo. Sau cuộc biến động ngày 9 tháng 3, Việt Minh đã giúp cho nhiều người Pháp chạy qua biên thùy, lại cứu cho nhiều người Pháp ra khỏi nhà giam Nhật và bảo vệ tính mạng và tài sản cho họ.

Sự thật là từ mùa thu năm 1940, nước ta đã thành thuộc địa của Nhật, chứ không phải thuộc địa của Pháp nữa. Khi Nhật hàng Đồng minh thì nhân dân cả nước ta đã nổi dậy giành chính quyền, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Sự thật là dân ta lấy lại nước Việt Nam từ tay Nhật, chứ không phải từ tay Pháp.

Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị. Dân ta đã đánh đổ các xiềng xích thực dân gần 100 năm nay để gây dựng nên nước Việt Nam độc lập. Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươi thế kỷ mà lập nên chế độ Dân chủ Cộng hòa.

Bởi thế cho nên, chúng tôi, lâm thời Chính phủ của nước Việt Nam mới, đại biểu cho toàn dân Việt Nam, tuyên bố thoát ly hẳn quan hệ với Pháp, xóa bỏ hết những hiệp ước mà Pháp đã ký về nước Việt Nam, xóa bỏ tất cả mọi đặc quyền của Pháp trên đất nước Việt Nam.

Toàn dân Việt Nam, trên dưới một lòng kiên quyết chống lại âm mưu của bọn thực dân Pháp.

Chúng tôi tin rằng các nước Đồng minh đã công nhận những nguyên tắc dân tộc bình đẳng ở các Hội nghị Têhêrăng và Cựu Kim Sơn, quyết không thể không công nhận quyền độc lập của dân Việt Nam.

Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn 80 năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng về phe Đồng Minh chống phát xít mấy năm nay, dân tộc đó phải được tự do! Dân tộc đó phải được độc lập!

Vì những lẽ trên, chúng tôi, chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trịnh trọng tuyên bố với thế giới rằng:

Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.

Hồ Chí Minh

2. Tuyên ngôn độc lập, Hoa Kỳ, 1776

Tại Quốc hội, ngày 4 tháng Bảy năm 1776.

Bản Tuyên ngôn nhất trí của mười ba Hợp bang châu Mỹ

Trong tiến trình phát triển của nhân loại, khi một dân tộc nào đó cần thiết phải xóa bỏ những mối liên kết chính trị giữa họ với một dân tộc khác và khẳng định trước các lực lượng trên toàn trái đất vị thế độc lập và bình đẳng mà các quy luật của tự nhiên và thượng đế đã ban cho họ, thì sự tôn trọng đầy đủ đối với các quan điểm của nhân loại đòi hỏi họ phải tuyên bố những nguyên do dẫn họ đến sự biệt lập đó.

Chúng tôi khẳng định một chân lý hiển nhiên rằng mọi người sinh ra đều bình đẳng, rằng tạo hóa đã ban cho họ những quyền tất yếu và bất khả xâm phạm, trong đó có quyền sống, quyền được tự do và mưu cầu hạnh phúc - Rằng để đảm bảo cho những quyền lợi này, các chính phủ được lập ra trong nhân dân và có được những quyền lực chính đáng trên cơ sở sự nhất trí của nhân dân, rằng bất cứ khi nào một thể chế chính quyền nào đó phá vỡ những mục tiêu này, thì nhân dân có quyền thay đổi hoặc loại bỏ chính quyền đó và lập nên một chính quyền mới, đặt trên nền tảng những nguyên tắc cũng như tổ chức thực thi quyền hành theo một thể chế sao cho có hiệu quả tốt nhất đối với an ninh và hạnh phúc của họ. Thật vậy, sự thận trọng sẽ buộc người ta hiểu rõ rằng một chính quyền đã được thiết lập qua một thời gian dài thì không nên thay đổi chỉ vì những lý do đơn giản, nhất thời. Mọi kinh nghiệm đều đã chứng tỏ điều đó, rằng khi cái xấu còn trong chừng mực chịu đựng nổi, thì nhân loại dễ cam chịu nó, hơn là dám tự trao cho mình quyền loại bỏ những thể chế mà họ đã quen thuộc. Nhưng khi hàng loạt các hành vi lạm quyền và chiếm đoạt theo đuổi những mục tiêu giống nhau, lộ rõ ý đồ áp chế họ dưới ách chuyên quyền độc đoán, thì họ có quyền và có bổn phận phải lật đổ chính quyền đó và bổ nhiệm những chiến sĩ mới để bảo vệ nền an ninh của họ trong tương lai. Những thuộc địa này đã từng phải cắn răng chịu đựng, nhưng bây giờ đã đến lúc buộc họ phải xóa bỏ thể chế chính quyền cũ. Lịch sử của vua nước Anh hiện nay là lịch sử của những nỗi đau thương và sự tước đoạt triền miên, tất cả đều nhằm mục đích trực tiếp là thiết lập ách chuyên chế bạo ngược ở những bang này. Ðể chứng minh cho điều này, ta hãy để cho các sự việc tự nó lên tiếng với cả thế gian ngay thẳng.

Ông ta đã từ chối không phê chuẩn một số đạo luật, tốt đẹp và cần thiết nhất đối với lợi ích của công chúng.

Ông ta đã cấm đoán không cho các viên thống đốc thông qua những đạo luật mang tính cấp bách và bức xúc, hoặc đình chỉ việc thực thi những đạo luật này để chờ được ông phê chuẩn và trong khi đình chỉ như vậy, ông đã hoàn toàn bỏ mặc, không còn bận tâm về chúng nữa.

Ông ta đã từ chối không thông qua những đạo luật về cư trú của những vùng dân cư lớn, trừ phi đám dân này từ bỏ quyền đại diện trong cơ quan lập pháp, một quyền vô cùng quí giá đối với họ nhưng lại rất đáng sợ đối với những tên bạo chúa.

Ông ta đã triệu họp các cơ quan lập pháp ở những địa điểm không bình thường, không tiện nghi, cách xa những kho lưu giữ hồ sơ công cộng và chỉ nhằm mục đích duy nhất là làm cho họ do mệt mỏi mà phải tuân theo các chủ trương của ông ta.

Ông ta đã nhiều lần giải tán các hạ nghị viện vì đã cương quyết chống lại sự xâm phạm của ông đối với các quyền của nhân dân.

Rồi sau khi giải tán, một thời gian dài ông ta đã từ chối không cho bầu lại những cơ quan này, do đó những quyền lập pháp không gì xóa bỏ được đã được trao lại cho dân chúng thực thi. Cùng lúc đó, nhà nước đứng trước các nguy cơ về ngoại xâm và nội loạn.

Ông ta đã ra sức ngăn cản việc tăng dân số ở các bang này. Với mục đích đó, ông ngăn cản việc thực hiện luật nhập quốc tịch cho người nước ngoài, từ chối không thông qua những đạo luật khác khuyến khích nhập cư và tăng thêm các điều kiện đối với quyền sở hữu đất đai.

Ông ta đã ngăn cản việc thực thi công lý bằng cách từ chối không thông qua những đạo luật thiết lập các cơ quan tư pháp.

Ông ta đã buộc các quan tòa phải lệ thuộc vào ý chí của ông bằng những qui định về nhiệm kỳ cũng như các khoản lương bổng trả cho họ.

Ông ta đã lập ra rất nhiều cơ quan mới và bổ nhiệm vào đó vô số những quan lại mới để xách nhiễu dân chúng và vơ vét tài sản của họ.

Trong những thời kỳ hòa bình ông ta vẫn duy trì những đội quân thường trực trên đất nước ta mà không được sự đồng ý của các cơ quan lập pháp của chúng ta.

Ông ta đã tác động để cho ngành quân sự độc lập và vượt lên trên quyền lực dân sự.

Ông ta đã cùng với một số đối tượng khác buộc chúng ta phải tuân theo nền pháp quyền xa lạ với hiến pháp của chúng ta và không được luật pháp của chúng ta công nhận. Rồi ông ta phê chuẩn những đạo luật giả dối sau đây:

Cho phép những đội quân có võ trang đông đảo đồn trú trên đất nước ta:

Qua những phiên tòa giả hiệu, che chở cho chúng khỏi bị trừng phạt trước hậu quả của những vụ sát hại dân cư ở các bang này:

Cắt đứt những quan hệ thương mại giữa chúng ta với các khu vực khác trên thế giới:

Đặt các khoản thuế khóa mà không được chúng ta đồng ý:

Trong nhiều trường hợp, tước đoạt của chúng ta quyền được xét xử trước đoàn hội thẩm:

Đưa chúng ta sang phía bên kia đại dương để xét xử về các tội trạng không có thật:

Xóa bỏ thể chế tự do của luật pháp nước Anh ở một tỉnh lân cận và thiết lập ở đó một chính quyền độc đoán; rồi mở rộng ranh giới, coi đó là mẫu mực và công cụ thích hợp để du nhập ách cai trị chuyên chế vào các thuộc địa này:

Tước đoạt hiến chương của chúng ta, huỷ bỏ những bộ luật giá trị của chúng ta và thay đổi một cách căn bản những thể chế chính quyền của chúng ta:

Đình chỉ các cơ quan lập pháp của chúng ta rồi tự tuyên bố là có quyền lập pháp cho chúng ta trong mọi trường hợp.

Ông ta đã từ bỏ chính phủ ở đây và tuyên bố rằng chúng ta không còn được ông che chở và bảo vệ, rồi tiến hành cuộc chiến tranh chống lại chúng ta.

Ông ta đã vơ vét biển cả, tàn phá các bờ biển, thiêu đốt các thị trấn, huỷ hoại sinh mạng của nhân dân chúng ta.

Trong thời gian này, ông ta đang đưa sang những đội quân lớn gồm các lính đánh thuê nước ngoài để thực thi các công việc giết tróc, tàn phá và bạo ngược đã được bắt đầu với những cảnh tượng tàn ác và xảo trá mà ngay cả trong thời đại dã man nhất cũng khó mà sánh được, ông ta hoàn toàn không xứng đáng với người đứng đầu của một quốc gia văn minh.

Ông ta đã cưỡng ép các công dân của chúng ta bị bắt ngoài biển khơi phải cầm súng chống lại đất nước mình, trở thành những đao phủ giết hại bạn bè và anh em mình, hoặc buộc họ phải tự giết hại mình.

Ông ta đã kích động những cuộc phiến loạn trong nội bộ chúng ta và cố công đưa vào vùng dân cư ở các miền biên cương nước ta sự man rợ tàn bạo kiểu Indian mà các hình thức chiến trận khét tiếng của nó chính là sự huỷ diệt không phân biệt lứa tuổi, giới tính và điều kiện sinh sống.

Trong các giai đoạn xảy ra tình trạng áp bức như vậy, chúng ta đều có kiến nghị yêu cầu bồi thường với lời lẽ hết sức khiêm nhường, nhưng những kiến nghị lặp đi lặp lại của chúng ta chỉ được đáp lại bằng những nỗi đau xót liên tiếp. Một ông hoàng với tính cách được thể hiện qua các hành vi mà ta chỉ có thể gọi đúng tên là bạo chúa, thì không xứng đáng là người cai trị của một dân tộc tự do.

Không phải chúng ta không muốn lưu ý các bạn của chúng ta ở nước Anh. Ðã nhiều lần chúng ta cảnh báo họ về những ý đồ của các cơ quan lập pháp của họ muốn bành trướng quyền tài phán không thích hợp sang đất nước chúng ta. Chúng ta đã nhắc nhở họ về tình trạng nhập cư và cư trú của chúng ta ở nơi đây. Chúng ta đã dựa vào ý thức công bằng, lòng hào hiệp và cả những mối liên hệ ruột thịt giữa đôi bên để kêu gọi họ từ bỏ những cuộc chiếm đoạt đã gây cản trở cho mối quan hệ và giao tiếp giữa hai phía. Họ đã không thèm lắng nghe tiếng nói của chính nghĩa lẫn tình máu mủ. Vì vậy, chúng ta phải đi tới một kết luận tất yếu là tuyên bố cắt đứt quan hệ với họ và đối xử với họ giống như mọi người khác trong nhân loại: trong hoà bình là bè bạn, trong chiến tranh là kẻ thù.

Vì vậy, chúng ta, những đại biểu dự Ðại hội của HỢP CHỦNG QUỐC HOA KỲ yêu cầu các trọng tài tối cao của thế giới hãy công nhận những ý đồ chính đáng của chúng ta trong việc nhân danh và thực thi quyền lực của nhân dân có thiện chí ở các thuộc địa này, trịnh trọng công khai và tuyên bố rằng các thuộc địa liên minh với nhau này đã và có quyền phải là Quốc gia Tự do và Ðộc lập; rằng họ từ bỏ mọi sự trung thành đối với vương miện của Anh Quốc, rằng những liên hệ chính trị giữa họ với nước Anh đã và phải hoàn toàn bị xóa bỏ, rằng với tư cách là Quốc gia Tự do và Ðộc lập, họ hoàn toàn có quyền tiến hành chiến tranh, ký kết hiệp ước hòa bình, xây dựng liên minh, thiết lập quan hệ thương mại và thực thi mọi công việc thuộc quyền của những Quốc gia Ðộc lập.

Đại diện 13 bang đồng ký tên:

Georgia:

Button Gwinnett

Lyman Hall

Geo.Walton

North-Carolina:

Wm. Hooper

Joseph Hewes

John Penn

South-Carolina:

Edward Rutledge

Thos Heyward. Junr

Thomas Lynch . Junr

Arthur Middleton

Maryland:

Samuel Chase

Wm. Paca

Thos Stone

Charles Carroll

Virginia:

George Wythe

Richard Henry Lee

Ths. Jefferson

Benja. Harrison

Thos. Nelson, jr

Francis Lightfood Lee

Carter Braxton

Pennsylvania:

Robt. Morris

Benjamin Rush

Benja Franklin

John Morton

Geo. Clymer

Jas. Smith

Geo Taylor

James Wilson

Geo. Ross

Delaware:

Caesar Rodney

Geo. Read

New York

Wm. Floyd

Phil. Livingston

Frank. Lewis

Lewis Morris

New Jersey:

Richd. Stockton

Jno. Witherspoon

Fras. Hopkinson

John Hart

Abra Clark

New Hampshire:

Josiah Bartlett

Wm. Whipple

Matthew Thornton

Massachusetts Bay:

Saml. Adams

John Adams

Robt. Treat Paine

Elbridge Gerry

Rhode-Island & Providence:

C. Step. Hopkins

William Ellery

Connecticut:

Roger Sherman

Saml. Huntington

Wm. Williams

Oliver Wolcott

New York:

Wm. Floyd

Phil. Livingston

Frans. Lewis

Lewis Morris

3. Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền, Pháp, 1789

Ngày 26/8/1789

Được chấp thuận bởi Quốc hội Pháp, 26 tháng Tám năm 1789, những người đại diện cho Nhân dân Pháp được tổ chức thành một Quốc Hội, tin rằng sự thiếu hiểu biết, hờ hững hoặc coi thường những quyền của con người chính là nguyên nhân duy nhất dẫn đến những tai họa của cộng đồng, và dẫn đến sự thối nát của các chính quyền, đã quyết định xác lập, trong một tuyên ngôn chính thức, các quyền tự nhiên, không thể chuyển nhượng và bất khả xâm phạm của con người, để bản tuyên ngôn này, xuất hiện thường xuyên trước tất cả các thành viên của xã hội, liên tục nhắc nhở họ về quyền và nghĩa vụ của họ, để hoạt động của quyền lập pháp, cũng như hành động của quyền hành pháp, có thể được so sánh mọi lúc với các mục tiêu và chủ đích của toàn bộ thể chế chính trị, và như thế sẽ tôn trọng các mục tiêu và chủ đích đó hơn, và cuối cùng, để những đòi hỏi của các công dân, dựa trên các nguyên tắc đơn giản và không thể chối cãi sau đây, sẽ luôn hướng tới duy trì Hiến Pháp và góp phần tạo hạnh phúc cho tất cả mọi người. Và như thế, Quốc Hội công nhận và tuyên bố, trong sự hiện diện và dưới sự che chở của Đấng Tối Cao, những quyền sau đây của con người và của công dân:

Các điều khoản

1. Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi, và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi. Sự phân biệt xã hội chỉ được phép thành lập trên cơ sở nó đem lại lợi ích chung cho cả cộng đồng.

 2. Mục đích của tất cả các tổ chức chính trị là bảo vệ các quyền tự nhiên và bất khả xâm phạm của con người. Những quyền này là tự do, sở hữu tài sản, an ninh và chống lại sự áp bức.

 3. Nguyên tắc chủ yếu đặt ở chủ quyền quốc gia. Không một tổ chức, không một cá nhân nào có thể sử dụng quyền hành mà không xuất phát từ nguyên tắc đó.

4. Tự do bao gồm khả năng làm bất cứ điều gì mà không gây hại cho người khác. Như thế, việc thực hiện các quyền tự nhiên của mỗi cá nhân chỉ bị giới hạn sao cho các cá nhân khác trong xã hội cũng được hưởng những quyền tương tự. Những giới hạn này được quy định duy nhất bằng luật pháp.

5. Luật chỉ có quyền cấm những hành vi gây bất lợi cho xã hội. Bất cứ hành vi nào không bị pháp luật cấm thì cũng không được phép ngăn cản, và không ai bị bắt buộc phải làm điều mà pháp luật không yêu cầu. Luật pháp phải thể hiện mong ước chung của cộng đồng. Tất cả các công dân đều có quyền đóng góp, trực tiếp hay qua đại diện của họ, để tạo ra luật pháp. Luật pháp phải giống nhau với mọi đối tượng, cho dù nó bảo vệ hay trừng phạt.

6. Luật pháp phải thể hiện mong ước chung của cộng đồng. Tất cả các công dân đều có quyền đóng góp, trực tiếp hay qua đại diện của họ, để tạo ra luật pháp. Luật pháp phải giống nhau với mọi đối tượng, cho dù nó bảo vệ hay trừng phạt. Tất cả các công dân, bình đẳng trước con mắt của luật pháp, phải có quyền ngang nhau trong việc tham gia vào tất cả các văn phòng quan trọng, các vị trí và chức vụ công, theo khả năng của họ và không có gì phân biệt ngoại trừ phẩm chất và tài năng.

7. Không ai có thể bị truy tố, bắt giữ hay giam cầm ngoại trừ trường hợp được quyết định bởi pháp luật, tuân thủ theo nguyên tắc mà pháp luật đã quy định. Những người theo đuổi, phát tán, thực thi hoặc gây áp lực thực thi các mệnh lệnh tùy tiện phải bị trừng phạt; nhưng bất kỳ công dân nào được gọi, bị bắt giữ theo quy đinh pháp luật, phải tuân thủ ngay tức khắc; anh / chị ta sẽ bị coi là có tội nếu chống lại.

8. Luật pháp chỉ được phép đưa ra những hình phạt cần thiết thực sự và không thể tranh cãi; và không ai bị trừng phạt nếu không có một điều luật đã được thành lập và công bố trước khi người đó phạm tội, và có thể áp dụng hợp pháp.

9. Bởi vì mọi con người đều được coi là vô tội cho tới khi anh / chị ta bị tuyên bố có tội, nên khi cần thiết phải bắt giữ, mọi hành vi sử dụng vũ lực quá mức tốit thiểu cần thiết để bắt và giam giữ người đó sẽ bị xử lý thích đáng.

10. Không ai bị đối xử tàn tệ vì quan điểm của người đó, ngay cả các quan điểm tôn giáo, miễn là việc trình bày các quan điểm đó không gây ra đổ vỡ hòa bình được thiết lập bởi luật pháp.

11. Tự do trao đổi suy nghĩ và ý kiến là một trong những quyền quý giá nhất của con người. Vì thế, bất kỳ công dân nào cũng có thể nói, viết và công bố tự do; tuy nhiên, họ sẽ chịu trách nhiệm nếu lạm dụng quyền tự do này theo quy định của pháp luật.

12. Đảm bảo các quyền con người và của công dân cần tới các lực lượng công [cảnh sát, quân đội v.v..]. Những lực lượng này, do đó, được thành lập để phục vụ mục đích chung, và không phải để sử dụng riêng cho mục đích của những người mà công chúng tín nhiệm giao phó quyền lãnh đạo lực lượng.

13. Để duy trì các lực lượng công, và để chi trả chi phí quản lý, một [hệ thống] thuế chung là điều cần thiết. Thuế phải được chia sẻ một cách tương tự theo đầu các công dân, với tỷ lệ tương ứng với khả năng của họ.

14. Mọi công dân đều có quyền, tự mình hoặc qua đại diện của mình, kiểm tra tính cần thiết của thuế công. Họ cũng có quyền tự do chấp nhận thuế, giám sát thuế được sử dụng như thế nào, và quyết định mức thuế, các điều khoản cơ bản để đánh giá và thu thuế, cũng như khoảng thời gian mà mức thuế có hiệu lực. Bất kỳ xã hội nào mà các quyền [của con người và của công dân] này không được đảm bảo, và sự tản quyền không được thực hiện, sẽ không có Hiến Pháp.

15. Xã hội có quyền yêu cầu công chức giải thích rõ công việc quản lý và giám sát của mình.

16. Bất kỳ xã hội nào mà các quyền (của con người và của công dân) này không được đảm bảo, và sự tản quyền không được thực hiện, sẽ không có Hiến Pháp.

17. Tài sản, là một quyền thiêng liêng và không thể xâm phạm, không ai có thể bị tước đoạt tài sản; ngoại trừ điều đó là cần thiết cho cộng đồng, được điều tra hợp pháp, rõ ràng cần thiết, và bồi thường công bằng và đưa trước đã được trả cho người có tài sản bị tước đoạt.

Ghi chú: Hai năm sau (1791) bản Tuyên ngôn mới được công bố và có hiệu lực.

Read more »